Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid betekent dat medewerkers binnen een organisatie voldoende kennis en vaardigheden hebben om verantwoord met AI-systemen te werken. Het gaat niet om iedereen tot data scientist opleiden, maar om een basisniveau van begrip: wat doet AI, welke risico's zitten eraan en hoe gebruik je het veilig?
De term komt rechtstreeks uit de EU AI Act (Europese AI-verordening), die in 2024 is aangenomen en stapsgewijs in werking treedt. Artikel 4 van de EU AI Act stelt letterlijk dat aanbieders én gebruikers van AI-systemen ervoor moeten zorgen dat hun personeel over een "toereikend niveau van AI-geletterdheid" beschikt.
Wat eist de EU AI Act precies?
De EU AI Act is de eerste uitgebreide wetgeving ter wereld die AI reguleert. De verplichtingen rondom AI-geletterdheid zijn breed:
Voor alle organisaties die AI gebruiken
- Medewerkers die met AI werken moeten de werking begrijpen
- Ze moeten risico's kunnen herkennen (bias, privacy, onjuiste output)
- Er moet een AI beleid organisatie-breed zijn vastgesteld
- Training moet aantoonbaar en gedocumenteerd zijn
Specifiek voor hoog-risico AI
- Extra eisen voor sectoren als zorg, finance, HR en overheid
- Formeel AI risico assessment verplicht
- Menselijk toezicht op AI-beslissingen moet geborgd zijn
Deadlines
De AI-geletterdheidsverplichting (Art. 4) geldt sinds 2 februari 2025. Dat betekent: organisaties die nu nog geen traject zijn gestart, lopen risico op handhaving.
Wie houdt toezicht in Nederland?
In Nederland is de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) aangewezen als toezichthouder voor de AI Act. De AP heeft een concreet stappenplan gepubliceerd waarmee organisaties hun AI-geletterdheid compliance kunnen inrichten. Dit stappenplan omvat 4 fasen — van inventarisatie van AI-systemen tot continue monitoring.
De AP voert ook de controles uit. Bij een inspectie wil de AP zien:
- Een AI-systeemregister (welke AI-tools worden gebruikt?)
- Bewijs van training en certificering
- Een actueel AI-beleid
- Risicobeoordelingen per AI-systeem
Wat betekent dit concreet voor jouw organisatie?
1. Inventariseer je AI-gebruik
Breng in kaart welke AI-systemen er worden gebruikt. Denk aan: Microsoft Copilot, ChatGPT, diagnostische AI in de zorg, AI-gestuurde recruitment tools, chatbots en meer.
2. Classificeer de risico's
De EU AI Act hanteert een risicoclassificatie: minimaal, beperkt, hoog en onaanvaardbaar. Hoe hoger het risico, hoe strenger de eisen.
3. Train je medewerkers
Elke medewerker die met AI werkt, moet een verplichte AI training volgen. Dit moet aantoonbaar zijn — een mondeling praatje is niet voldoende.
4. Documenteer alles
Van AI-beleid tot trainingsregistratie: de AP verwacht dat je kunt aantonen dat je systematisch werkt aan AI compliance Nederland.
Waarom PeopleRock?
Bij PeopleRock volgen we het volledige AP stappenplan voor AI-geletterdheid, aangevuld met een extra fase voor bestuurlijk commitment. We bieden een alles-in-één traject: van inventarisatie en risicoanalyse tot online AI-geletterdheid training, Copilot-specifieke training en een real-time compliance dashboard. Zo ben je niet alleen compliant, maar kun je het ook aantonen.